Habari Za Hivi Karibuni

Bajeti ya Serikali Toleo la Wananchi ni Kijitabu kinachoelezea mipango na bajeti ya Serikali kwa muhtasari na lugha rahisi inayoweza kueleweka kwa Mwananchi wa kawaida na wadau mbalimbali. Kijitabu hiki kinamsaidia mwananchi kuielewa na kuifahamu bajeti ya Serikali kwa mwaka husika na jinsi bajeti inavyogusa maisha ya wananchi kwa njia mbalimbali. Kijitabu hiki kinatoa fursa kwa wananchi kushiriki kikamilifu katika kutoa maamuzi wakati wa mchakato wa kuandaa Mipango na Bajeti ya Serikali na hivyo kuhamasisha dhana ya uwazi na uwajibikaji katika kusimamia fedha za umma. Soma zaidi

Novemba 2020,  wawakilishi kutoka taasisi mbalimbali zikiwemo Wizara ya Afya, Maendeleo ya Jamii, Jinsia, Wazee na Watoto, Ofisi ya Rais - Tawala za Mikoa na Serikali za Mitaa (OR-TAMISEMI) na Wanachama wa Policy Forum walihudhuria vikao vya tathmini za kikanda za masuala ya Uwajibikaji Jamii.

Vikao hivyo vya tathmini vilihusisha wadau kutoka nyanda za juu kusini ,  kanda ya ziwa na kanda ya kaskazini.

Mwakilishi kutoka Wizara ya Afya, Maendeleo ya Jamii, Jinsia , Wazee na Watoto Bw. Claud Kumalija alielezea jinsi ya kuboresha uwajibikaji jamii katika ngazi za Wilaya, Mkoa na Taifa. Alisema ni muhimu AZAKI kuelewa jinsi serikali inavyofanya shughuli zake za maendeleo na pia ni muhimu kutambua mabingwa wa uwajibikaji wa kijamii ambao watakuwa mstari wa mbele kutangaza ajenda ya uwajibaki jamii ili kuweza kuimarisha ushirikiano baina ya Serikali na AZAKI.

Aidha, Bw. Kumalija alisisitiza kujifunza mbinu za kukusanya nyaraka sahihi za Serikali ili kudumisha uhusiano mzuri kwanzia ngazi ya Halmashauri.

Pamoja na hayo mwakilishi kutoka OR-TAMISEMI, Bi. Mary Shadrack alitoa wasilisho kuhusu Uwajibikaji jamii katika Wizara hiyo kwa kugusia mfano wa Mfumo wa Makole (Makole Model) ambao ulisaidia kuboresha huduma za afya kwa kuainisha changamoto zilizokuwa zikikabili kituo cha afya cha Makole.

Bi. Shadrack alisema kituo cha afya cha Makole kilikuwa na changamoto za kukosa wahudumu wa afya kwa sababu ya utoro, kuwepo kwa viashiria vya rushwa, kutokuwepo kwa vikao vya mipango ambapo changamoto hizi zimesababishwa na ukosefu wa uwajibikaji.

Mfumo wa Makole ulisaidia kuwajengea uwezo wahudumu wa afya kwa kujenga uadiifu na pia wahudumu walijifunza jinsi ya kuimarisha mipango ya uwazi kwa raia ili kupunguza kero zao.

Pia katika vikao hivyo vya tathmini washiriki walipokea mifano ya uwajibikaji jamii kutoka kwa wadau wa AZAKI. Bw. Godfrey Boniventura kutoka HakiElimu alitoa ushuhuda wa jinsi mfumo wa uwajibikaji jamii unavyosaidia kutatua changamoto katika sekta ya Elimu.

Bi Shadrack alisitiza kuwa unaposhirikisha wadau sahihi unapata michango muhimu ambayo inasaidia kutoa muelekeo katika kazi za uwajibikaji jamii kwa kupata mifano halisi katika ngazi mbalimbali.

 

Mpango wa Pili wa Taifa wa Maendeleo wa Miaka Mitano (2016/2017-2020/21), pamoja na malengo mengine, unakusudia kuweka mazingira wezeshi kwa vijana, wanawake na watu wenye ulemavu kujiajiri na kushiriki katika shughuli za kimaendeleo kama vile uvuvi, kilimo, ufugaji na uzalishaji wa bidhaa mbalimbali.

Miongoni mwa mikakati iliyowekwa na Serikali ya kutimiza lengo la kusaidia makundi hayo ni utoaji wa mikopo isiyo na riba.

Mwaka 2018, Serikali ilirekebisha Sheria ya Fedha ya Serikali za Mitaa (Sura 290) ambapo Halmashauri zote nchini zilitakiwa kutenga fedha kwa ajili ya mikopo kwa vikundi vya vijana, wanawake na watu wenye ulemavu. Marekebisho hayo ya sheria yalifuatiwa na utungaji wa kanuni zinazoainisha masharti, vigezo vya utoaji na usimamizi wa mikopo inayotolewa na Halmashauri kwa vikundi hivyo.

Katika kikao kilichofanyika Oktoba 13, 2020 kati ya Uongozi wa Idara ya Serikali za Mitaa (TAMISEMI), Policy Forum na UNA Tanzania, ilibainishwa kwamba kuna changamoto kadhaa zinazokabili mfumo na utaratibu wa utoaji na usimamiaji wa mikopo kwa vikundi vya vijana, wanawake na watu wenye ulemavu nchini.

Akielezea kuhusu changamoto hizo, Mkurugenzi Msaidizi Idara ya Serikali za Mitaa, Angelista Kihaga, alieleza kuwa licha ya mikopo yenye thamani ya zaidi ya Shilingi Bilioni 90 kutolewa kwa vikundi vya vijana, wanawake na watu wenye ulemavu, bado kuna  tatizo la usimamizi. Alieleza kuwa wasimamizi wengi hawana ujuzi wa kutosha wa kusimamia vikundi ili viweze kutekeleza shughuli zake za maendeleo ziwe endelevu na pia ziweze kuzalisha fedha ambazo zitarejeshwa katika Halmashauri husika. Alisisitiza kuwa kuna haja ya kuwajengea uwezo wasimamizi hao ili kuleta tija za mikopo wanayopatiwa wanavikundi.

Ukosefu wa fedha na ujuzi wa kufanya ufuatiliaji kwa vikundi vilivyopata mikopo ilielezwa kama moja ya changamoto zinazokabili Halmashauri nchini. Changamoto hii inaenda sambamba na ukosefu wa vitendea kazi vya kitaalamu hasa ngamizi (computer) kwa ajili ya kuweka kumbumbuku ya utoaji na ulipwaji wa mikopo iliyotolewa. Kiaga alitanabaisha kuwa pia, kunahitajika ushirikiano wa pamoja na AZAKI ili kuweza kutoa mafunzo kwa vikundi vidogovidogo jinsi ya kufanya shughuli za kijasiriamali ili vikundi hivyo viwe na mafanikio katika miradi yao na pia viweze kurejesha mikopo inayotolewa kwa wakati na kwa ufanisi.

Akizungumzia kuhusu namna ya kutatua changamoto zilizopo katika kusimamia shughuli na mfumo wa utoaji na urejeshwaji wa mikopo, Mkurugenzi wa Idara ya Serikali za Mitaa Dk. Charles Mhina alisema kuwa kunahitajika marekebisho katika miongozo iliyopo ili kupata mwongozo bora ambao utawezesha  zoezi la utoaji na urudishaji wa mikopo kuwa rahisi na lenye tija kwa vikundi na Serikali.

Dk Mhina alisisitiza kwamba Serikali imeandaa rasimu ya kurekebisha kanuni zilizopo zinazoratibu utoaji na usimamizi wa mikopo kwa vikundi vya vijana, wanawake na watu wenye ulemavu. Alisema kuwa “ili tuweze kuwa na mwongozo bora lazima tuwe na kanuni ambazo zipo imara”

Mojawapo ya maazimio ya kikao hicho ni kuundwa kwa kikosi kazi ambacho kitajumuisha wataalamu kutoka TAMISEMI, Policy Forum na UNA Tanzania, ambao watakaa pamoja ndani ya siku thelathini (30) na kuandaa mwongozo ambao utajumuisha mawazo ya wadau wengine. Mwongozo huo utakapokamilika, utasambazwa katika ngazi husika ili kurahisisha na kuweka ufanisi zaidi katika mfumo wa utoaji na usimamizi wa mikopo kwa vikundi vya vijana, wanawake na watu wenye ulemavu nchini.

 

Mpango wa Pili wa Taifa wa Maendeleo wa Miaka Mitano (2016/2017-2020/21), pamoja na malengo mengine, unakusudia kuweka mazingira wezeshi kwa vijana, wanawake na watu wenye ulemavu kujiajiri na kushiriki katika shughuli za kiuchumi kama vile kilimo, ufugaji na uzalishaji wa bidhaa mbalimbali.

Miongoni mwa mikakati ya kutimiza lengo hilo iliyoainishwa katika Mpango huo ni utoaji wa mikopo yenye gharama na masharti nafuu kwa vijana, wanawake na watu wenye ulemavu.

Katika kutekeleaza Mkakati huo, Sheria ya Fedha ya Serikali za Mitaa, Sura ya 290 ilifanyiwa marekebisho mwaka 2018 ili kuweka masharti kwa Halmashauri zote nchini kutenga fedha kwa ajili ya mikopo kwa vikundi vya wanawake, vijana na watu wenye ulemavu. Kufuatia marekebisho hayo, Ofisi ya Rais,Tawala za Mikoa na Serikali za Mitaa ilitunga kanuni zinazoainisha masharti ya utoaji wa usimamizi wa mikopo inayotolewa na Halmashauri kwa vikundi hivyo. Kusoma zaidi kuhusiana na masharti na kanuni za utoaji na usimamizi wa mikopo kwa vikundi vya wanawake, vijana na watu wenye ulemavu bofya hapa

‘Ushindi dhidi ya Corona kuanzia ngazi ya jamii’

UTANGULIZI

Sisi wanachama wa Policy Forum kupitia kikundi kazi cha Tawala za Serikali za Mitaa tumekuwa na jukumu la kushawishi sera za Kitaifa juu ya ugatuzi wa madaraka ki-utawala bora, maboresho ya Serikali za Mitaa na kuinua sauti za wananchi kwenye masuala na michakato ya umma,

Baada ya kufanya mapitio ya hali halisi ya kuenea kwa kasi kwa virusi vya Corona na kuongezeka kwa wagonjwa wa COVID -19 na baadhi yao kufariki,

Tukiwa na ufahamu juu ya madhara kwa binadamu na taathira kwa uchumi wa dunia na nchi yetu uliosababishwa na mlipuko wa COVID -19,

Pamoja na kutambua juhudi kubwa zilizofanywa na Serikali ya Jamhuri wa Muungano wa Tanzania kupitia Wizara ya Afya Maendeleo ya Jamii Jinsia Wazee na Watoto na Ofisi ya Waziri Mkuu kitengo cha udhibiti wa majanga chini ya Uongozi wa Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania Mheshimiwa Dr John Pombe Magufuli kwa kuweka mpango, kuunda timu ya kitaifa na kutenga rasilimali kwa ajili ya mapambano dhidi ugonjwa wa COVID-19,

Tukiwa na uelewa   juu ya nafasi na  wajibu wa  Serikali za Mitaa kama ambavyo imefafanuliwa ndani ya katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, 1977 Ibara ya 145 na 146 na Sheria ya Serikali za Mitaa Sura 287 na Sura 288 ya mwaka 1982 toleo la mwaka 2000 ambapo pamoja na kupeleka madaraka kwa wananchi, zinapaswa kuhakikisha utekelezaji wa sheria, kuimarisha ulinzi na demokrasia ili kuharakisha maendeleo katika maeneo yao.

Tumeona ni vema kutumia nafasi yetu kama wana AZAKI wenye wajibu na nafasi kwa mujibu wa sheria ya NGOs ya mwaka 2002 kama ilivyorekebishwa mwaka 2019 kuisaidia Serikali katika kuwafikia na kuwatetea wananchi hasa waliopo vijijini na pembezoni mwa mfumo mkuu wa uchumi ambao wengi wao wanaratibiwa na Serikali za Mitaa,

Tumeamua kwa pamoja kuandika tamko hili ambalo ni uchambuzi wa hali halisi ya COVID -19, juhudi zilizofanyika, changamoto zilizodhihirika na hatimaye mapendekezo yetu yatakayosaidia kuimarisha juhudi za Serikali za Mitaa kwenye mapambano dhidi ya covid-19.

UCHAMBUZI WA HALI HALISI YA COVID-19

Kwa takribani miezi sita sasa, Dunia imekumbwa na  janga la mlipuko na kusambaa kwa virusi vya Corona vinavyosababisha homa kali ya mapafu. Virusi hivi vilianzia nchini China katika mji wa Wuhan mwezi wa 12, 2019 na kusambaa kwa kasi kubwa Duniani. Hadi kufikia Mei 15, 2020, Dunia nzima ilikua na maambukizi 4,643,825 na kuandika rekodi ya vifo 309,927 sawa na 6.8%. Hata hivyo, kuna habari njema kwamba kati ya waliombukizwa,wapo waliopona ambao idadi yao ni 1,631,955  sawa na 35% na wengine 58.2% waliendelea na huduma ya matibabu. Ikumbukwe kwamba tangu tarehe 11 Machi, 2020, Shirika la Afya Duniani (WHO) lilitangaza Covid 19 kuwa ni janga la Kimataifa. Sababu zilizopelekea ni pamoja na Covid 19 kuwa na asili ya maambukizi yenye mtapakao wa haraka/spidi na mpana katika sehemu mbalimbali duniani ndani ya wiki chache tu, vifo vya mapema na haraka, kulemewa kwa huduma za afya na hatari ya kupata maambukizi kwa wataalam wa afya, kufubaza uchumi kwa kila sekta ikiwemo usafiri wa anga, viwanda, huduma, kilimo usindikaji nk.

Ugonjwa wa Corona (COVID-19) ulitangazwa rasmi kuingia nchini Tanzania mnamo tarehe 16 Machi, 2020 kupitia wasafiri walioleta maambukizi kutoka  nje ya nchi (imported case). Hadi kufikia Aprili 9, 2020, Tanzania Iliingia hatua ya maambukizi ya ndani kwa ndani (local transmission phase). Ilipofika tarehe 7 Mei,2020, kulikua na jumla ya watu 509 waliombukizwa, vifo 21 na waliopona 178.

Japokuwa janga hili linaathiri zaidi afya na ustawi wa binadamu, pia limeathiri uchumi, sekta ya elimu, afya, ajira, uzalishaji, biashara pamoja na siasa. Kwa mfano, Kitaifa, janga hili limepelekea Serikali kusimamisha shughuli za michezo, safari za kimataifa na kufunga shule kuanzia ngazi ya awali hadi vyuo vikuu. Kutokana na umuhimu wa tahadhari na kuenea kwa hofu, baadhi ya watu pia wamefunga maofisi yao binafsi na wengine kufunga maduka na shughuli nyingine za kibiashara.

Janga hili pia limedhoofisha  utekelezaji wa Mipango ya kimaendeleo Kimataifa, Kikanda na Kitaifa ikiwemo  Ajenda ya Malengo ya Maendeleo Endelevu 2030 (hasa lengo namba 3 lililojikita kwenye Afya na Ustawi), Ajenda ya Umoja wa Afrika 2063 pamoja na Dira ya Maendeleo ya Taifa (2025) kupitia Mpango wa Pili wa  miaka mitano ya Maendeleo ya Taifa (FYDP II ,2016/17-2020/21.)

Ni wazi kwamba mlipuko wa Ugonjwa wa Corona (COVID-19) umetikisa Mamlaka zote 185 za Serikali za Mitaa ambazo ndio ziko jirani zaidi na wananchi kwa maisha ya kila siku. Halmashauri hizi zimekuwa zikiweka jitihada za kupamabana na Janga la Corona kwenye maeneo yao kwa njia mbalimbali hususan usimamiaji wa utekelezaji wa maelekezo kutoka Serikali Kuu; hii imejidhihirisha katika kuweka vifaa kinga katika maeneo mbalimbali ya umma kama vile ndoo, sabuni na maji. Pamoja na jitihada hizo kufanyika, bado Halmashauri zimeonekana kuelemewa kutokana na sababu mbalimbali kama vile za ki muundo, upungufu wa rasilimali fedha na changamoto za miundombinu na upatikanaji wa vifaa kinga kwenye Hospitali, Vituo Vya Afya na Zahanati za maeneo yao.

JITIHADA ZA SERIKALI NA WADAU KATIKA KUPAMBANA NA COVID- 19.

Sisi kikundi kazi cha Tawala Serikali za Mitaa cha Policy Forum (LGWG) tunatambua  juhudi mbali mbali za Serikali na wadau wake katika kupambana na ugonjwa huu wa COVID 19 nchini, kama ifuatavyo,

  1. Kuundwa kwa kikosi kazi cha kukabiliana na mlipuko wa Corona (National Response Task Force) kinachojumuisha wataalamu kutoka taasisi mbalimbali nchini chini ya Mwenyekiti ambaye ni Mganga Mkuu wa Serikali na Mwenyekiti Mwenza ambaye ni mwakilishi wa Shirika la Afya Duniani (WHO) ili kuratibu shughuli zote na kushauri juu ya mbinu za kutumia katika kukabiliana na janga hili la Covid -19
  2. Kusitishwa kwa mikusanyiko isiyo ya lazima ikiwemo shughuli za michezo, matamasha ya muziki, mikutano mbalimbali ikiwemo shughuli za kisiasa, mahafali na shughuli nyingine za kijamii ili kuepuka ongezeko la maambukizi ya virusi vya Corona.
  3. Kuwajengea uwezo watumishi wa sekta ya afya katika kukabiliana na magonjwa ya milipuko.
  4. Wadau mbalimbali ndani na nje ya nchi kutoa misaada ya kifedha na  vifaa vya usafi na kujikinga na maambukizi.
  5. Kufungwa kwa  shule zote kuanzia ngazi ya awali mpaka elimu ya juu (chuo kikuu)
  6. Kusitishwa kwa shughuli za kitaifa kama vile Mbio za Mwenge wa Uhuru na kusimamisha sherehe za Siku ya Wafanyakazi Duniani na kuelekeza fedha zilizotengwa kwa ajili ya jukumu hilo zitumike kusaidia hatua za kukabiliana na janga la virusi vya Corona.
  7. Kuendelea kuelimisha wananchi kwa kutoa matamko mbalimbali kupitia vyombo vya habari, na hata mitandao ya kijamii jambo ambalo limesaidia kwa kiwango kikubwa kupunguza hofu na kuwajengea wananchi ujasiri
  8. Kama ilivyo katika baadhi ya nchi duniani, Serikali (kupitia agizo la Mh. Raisi wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Dr. John Pombe Magufuli, imeagiza uchunguzi wa vifaa vya kupima sampuli vilivyopokelewa na Maabara ya Taifa ili kuthibitisha uwepo wa virusi vya Covid 19 miongoni mwa washukiwa na wagonjwa.
  9. Wadau wa sekta ya elimu pamoja na serikali kwa kupitia Taasisi ya Elimu Tanzania, wameanzisha njia mbalimbali za kuwezesha wanafunzi walioko majumbani kuendelea kusoma na kujifunza kwa kutumia mitandano na vyombo vya habari (Radio na Runinga)
  10. Katika kupunguza athari za kiuchumi zitokanazo na Corona, Benki kuu ya Tanzania (BOT) imechukua hatua mbalimbali ikiwa ni pamoja na kushusha kiwango cha Amana kinachotakiwa kwenda Benki kuu kutoka benki za kawaida, kushusha kiwango cha riba kinachotozwa kwa benki za kawaida kukopa benki kuu ya Tanzania kwa 2% kutoka 7% hadi 5% na kuagiza makampuni yanayotoa huduma za fedha kwa njia ya mtandao kuongeza kiwango cha miamala kwa siku kwa mteja kutoka milioni 3 hadi milioni 5 ili kupunguza ulazima wa mteja kwenda benki.

CHANGAMOTO

Pamoja na juhudi kubwa za Serikali, Kikundi Kazi cha Policy Forum kimeona changamoto kadhaa katika mapambano dhidi ya Covid-19, kama itakavyoelezwa hapa;

  1. Utaratibu wa upatikanaji, utoaji na usambazaji wa taarifa juu ya janga hili kwa wananchi  haujitoshelezi na kupelekea sintofahamu kwa wananchi walioko vijijini na wasiokuwa na TV, Radio na simu janja.
  2. Uagizaji, uzalishaji na usambazaji hafifu wa vifaa kinga kama vile barakoa na vitakasa mikono katika ngazi ya jamii.
  3. Mazingira hatarishi kwa wataalam na watoa huduma kutokana na upungufu wa vifaa vya kujikinga (PPE).
  4. Wananchi kutomudu gharama kwa mfano kununua barakoa zenye ubora, na hatimae kukosa huduma wanapotembelea sehemu za huduma kwa umma kutokana na agizo la Serikali kwa kila mtu kuvaa barakoa anapoenda kupata huduma au katika usafiri wa umma.
  5. Kutokuwa na Ruzuku ya dharura kutoka Serikali Kuu kwa Serikali za Mitaa ili kuziwezesha serikali za mitaa kuwahudumia wananchi kiafya na kuwakimu baadhi yao walio kwenye mazingira magumu na hatarishi zaidi hususan watu wenye ulemavu, watoto yatima  na kaya maskini.
  6. Kukosekana kwa mkakati maalumu kwa mamlaka ya Serikali za Mitaa kutoa msaada au unafuu kwa Makundi ya jamii zilizolazimika kuacha au kufunga biashara au huduma kutokana na mazingira hatarishi ya Covid 19.
  7. Elimu juu ya mlipuko wa ugonjwa wa Corona haijatolewa vya kutosha hasa katika ngazi ya Serikali za Mitaa katika kuhakikisha wananchi wanajikinga na maambukizi ya virusi na hivyo kuepuka kuugua ugonjwa wa Corona katika maeneo yao. 

MAPENDEKEZO

  1. Mamlaka za Serikali za Mitaa zitoe unafuu wa kulipa tozo kwa wafanya biashara wadogo ambao wameathirika kutokana na mlipuko wa COVID-19. 
  2. Mamlaka za Serikali za Mitaa zitunge sheria ndogondogo (By-laws) za kuwezesha usimamizi na ufuatiliaji wa njia na kanuni za usafi na za kujikinga badala ya suala la barakoa na kunawa mikono kubakia kuwa suala la utashi wa mtu binafsi.
  3. Mamlaka za Serikali za Mitaa ishirikiane na wadau walioko maeneo yao zikiwemo Asasi za Kiraia kutoa Elimu jamii juu ya uwelewa wa COVID -19 kwa Wananchi walioko chini ya mamlaka zao kwa njia ya matangazo ikiwemo mbao za matangazo lakini pia kuzunguka ndani ya mitaa kwa gari la kuelimisa jamii juu ya COVID 19.
  4. Mamlaka za Serikali za Mitaa kuweka taratibu maalumu na wazi kuwezesha wadau mbalimbali zikiwemo  Asasi za Kiraia, makampuni na mashirika katika kutoa  elimu, misaada ya kifedha, chakula na mahitaji mengine ya msingi kwa watu wenye mahitaji maalum, hususan Watu wenye ulemavu, wazee, watoto yatima na kaya maskini ili waweze kujikimu katika kipindi hichi cha COVID-19.
  5. Viongozi wa Serikali za Mitaa watoe elimu zaidi kwa wananchi wanaoendelea kufanya biashara katika kipindi hiki cha ugonjwa huu wa Covid -19 ili kuepuka kukuza tatizo na kurudisha nyuma juhudi za Serikali dhidi ya mapambano na Corona.
  6. Serikali za Mitaa zitilie mkazo utekelezaji wa maelekezo ya Wizara ya Afya Maendeleo ya Jamii Jinsia Wazee na Watoto na kuhakikisha wanawakataza watu kukaa vijiweni na maeneo ya masoko bila shughuli maalum na kuhakikisha taratibu za uuzaji na ununuzi wa kujihami zinazingatiwa hususan kusimama umbali wa mita angalau moja kati ya muuzaji na mnunuaji.
  7. Serikali Kuu ipeleke mafungu ya dharura ya mapambano dhidi ya Virusi vya Corona kwa mamlaka za Serikali za Mitaa ili kuziimarisha kimiundo mbinu ya afya na kuharakisha kufikia lengo la kuifuta Corona Tanzania.
  8. Serikali iweke wazi misaada yote iliyopokea, itoe taarifa ya mara kwa mara juu ya utekelezaji wa mapambano ya Corona, ipate mrejesho toka kwa wanufaika wa misaada waliokusudiwa na kufuatilia kama misaada inawafikia wanufaika waliokusudiwa.

Imeandaliwa na kutolewa na;

Wanachama wa Policy Forum – Kikundi Kazi cha Tawala Serikali za Mitaa

Na Kusomwa na;

Israel  Ilunde – Kwa niaba ya Mwenyekiti  wa Mtandao wa Policy Forum      

20, Mei 2020

 

Kwa mujibu wa Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania ibara ya 8(1) (a); wananchi ndio chimbuko la mamlaka ya utawala wa nchi na kwamba Serikali itapata mamlaka kutoka kwao. Uchaguzi ndio namna pekee ya wananchi kukasimisha mamlaka yao kwa viongozi. Ni Haki ya kila raia kushiriki katika michakato ya Uchaguzi ikiwemo kupiga au kupigiwa kura kwa mujibu wa Katiba na sheria za nchi ili kupata viongozi. Hivyo ni muhimu Serikali kuhakikisha kwamba wanachi wanapata fursa ya kushiriki katika chaguzi huu wa Serikali za Mitaa, 2019. Soma zaidi

Mtandao wa Uangalizi wa Uchaguzi Tanzania (TACCEO) na Jukwaa la Sera (Policy Forum) tumeendelea kufuatilia mchakato wa utayarishaji wa Kanuni za Uchaguzi wa Serikali za Mitaa,2019 nchini Tanzania kwa kutoa maoni kwenye rasimu ya kanuni husika ambapo maoni na mapendekezo yetu yaliwasilishwa Ofisi ya Rais-TAMISEMI mnamo mwezi Aprili, 2019. Baada ya kuchapishwa na kutangazwa kwa kanuni husika na waziri mwenye dhamana, tumefanya uchambuzi wa kina wa kanuni hizo ili kubaini kuzingatiwa kwa maoni na mapendekezo tuliyowasilisha.

Imekua desturi kwa mashirika na mitandao ya AZAKI kufanya uchambuzi kuhusu masuala ya Sera, Kanuni, Sheria na Miongozo mbalimbali inayohusu michakato ya maendeleo nchini. Uchambuzi huu wa kanuni umelenga kubaini mambo mazuri, mapungufu na changamoto zake kuelekea Uchaguzi wa Serikali za Mitaa, tukiamini kuwa uchaguzi huo ni sehemu muhimu na msingi wa demokrasia shirikishi na mfumo wa uwakilishi hapa nchini.

Tukiwa Asasi za Kiraia ambazo haziungi mkono mgombea yeyote wala chama chochote cha kisiasa, tunatimiza wajibu wetu kama raia wazalendo kwa mujibu wa ibara ya 8 ya Katiba ya Tanzania.

Kutokana na uchambuzi wetu, Policy Forum na TACCEO tumebaini mambo kadhaa katika maeneo makuu mawili ya kimchakato na kimaudhui.  Kwanza, Mchakato umekua wa uwazi na shirikishi kwa kiasi kikubwa, jambo ambalo ni zuri na la kuipongeza serikali ya awamu ya tano.

Pili, masuala mengi katika kanuni yamezingatiwa na kufanyiwa maboresho kama tulivyopendekeza. Policy Forum, TACCEO na wadau wengine tunaipongeza serikali kwa kuzingatia takribani asilimia 70 ya maoni na mapendekezo yetu kama tulivyowasilisha. Hata hivyo, pamoja na maboresho makubwa yaliyofanyika katika kanuni hizo, bado tumeona kuna masuala ya msingi ambayo hayakuzingatiwa katika utungaji wa kanuni hizo. Hivyo basi, tumeona ni muhimu umma na mamlaka husika kujua na kuangalia namna ya kuyazingatia wakati wa uchaguzi.

  1. Masuala Ambayo Hayakuzingatiwa
    1.  Masuala ya Jumla
      1. Ushiriki wa Watu Wenye Ulemavu na Mwenye Mahitaji maalum

Kwa mujibu wa Kanuni za Mamlaka za Miji na mamlaka ya wilaya (vijiji) kifungu cha 32(1) na mamlaka za wilaya (vitongoji) Kifungu cha 31(1) kinasema kutakuwa na sanduku maalumu la kupiga kura lililotengenezwa kwa namna itakavyomwezesha mpiga kura kutumbukiza karatasi ya kura kwa urahisi, pia kifungu cha 36(1) (Mamlaka za miji na Wilaya-vijiji) na kifungu cha 35 (1) cha Mamlaka za wilaya-vitongoji) kinaelezea juu ya usaidizi kwa wenye mahitaji maalumu kusaidiwa kupiga kura. Maoni yamezingatiwa ingawa kanuni hizo hazibainishi namna ambavyo watu wenye ulemavu na wenye mahitaji maalum watafikia sanduku la kupigia kura kwa urahisi.

1.1.2   Sababu za Kuahirisha Uchaguzi

Kwa mujibu wa Kanuni za Uchaguzi wa Serikali za Mitaa 2019, kifungu cha 37 (Mtaa na Kijiji) na 36 (Kitongoji) vinasema kwamba endapo siku ya kupiga kura kutatokea jambo lolote litakalozuia upigaji kura kuendelea kufanyika,msimamizi msaidizi wa uchaguzi baada ya kuwasiliana na msimamizi wa uchaguzi atahairisha uchaguzi. Hivyo basi, ni vyema kanuni hizo ziwe bayana juu ya sababu za msingi ambazo zitapelekea kuhairisha zoezi la uchaguzi. Kwa mfano, kufariki kwa mgombea, kutokea kwa janga la asilia na kutokea kwa magonjwa ya mlipuko.

      1. Sifa za Msimamizi wa Uchaguzi

Kwa mujibu wa Kanuni za Uchaguzi wa Serikali za Mitaa 2019, tafsiri ya msimamizi wa uchaguzi ni mtumishi wa umma tu, jambo ambalo linamnyima nafasi raia mwingine asie mtumishi wa umma kuwa msimamizi wa uchaguzi.

      1. Mkanganyiko wa Majina ya Kanuni

Katika Kanuni za uchaguzi wa Serikali za Mitaa (mamlaka za Miji) Sura 288, inaonesha jina ni Kanuni za Uchaguzi kwa Mwenyekiti wa Kijiji, Wajumbe wa Halmashauiri ya Kijiji na Mwenyekiti wa Kitongoji katika Mamlaka za Miji. Ambapo kwenye Mamlaka za Miji hakuna Kitongoji, badala yake ingesomeka Kanuni za uchaguzi wa mwenyekiti wa kitongoji katika Mamlaka Ya Miji Midogo Za Mwaka 2019(sura ya 288).

      1. Kinga kwa Msimamizi wa Uchaguzi

Kwa mujibu wa Kanuni za Uchaguzi wa Serikali za Mitaa 2019, kifungu cha 49(Mtaa na Vijiji) na 46 (kitongoji) vimempa kinga msimamizi wa uchanguzi, Msimamizi Msaidizi wa Uchaguzi, Msimamizi wa Kituo, Wajumbe wa Kamati ya Rufaa au Mtumishi yeyote wa Umma aliyehusika na Usimamizi wa Uchaguzi hatowajibika kwa jinai au madai au kuchukuliwa hatua za kinadhamu au kiutawala kwa jambo lolote alilolifanya au kuacha kufanya kwa nia njema wakati wa kutekeleza majukumu yake chini ya kanuni hizi.

Changamoto ya kifungu hiki ni uwezekano wa mhusika kutumia vibaya madaraka yake kwa kisingizio cha “nia njema”. Kwa kuwawekea kinga wasimamizi wa uchaguzi, kunazuia vyombo vya kutoa haki kutimiza wajibu wake na raia yoyote kukosa haki ya kudai katika vyombo hivyo.

 

      1. Kibali cha Waangalizi wa ndani wa Uchaguzi

Kwa mujibu wa kifungu cha 50 (1) (2) cha mamlaka za wilaya -vijiji na mamlaka za miji,  na kifungu cha 47(1) cha mamlaka za wilaya – vitongoji, waangalizi wa ndani wa uchaguzi wataweza kuangalia uchaguzi baada ya kupata kibali kutoka kwa Katibu Mkuu wa Wizara yenye dhamana ya Serikali za Mitaa tu. Kifungu hiki kinaleta urasimu usiowalazima wa kupata vibali hasa kwa vikundi amabavo viko mbali na Ofisi ya Katibu Mkuu wa Wizara.

 

      1. Tafsiri ya Mkazi

Kwa mujibu wa kanuni hizi tafsiri ya mkazi ni raia wa Tanzania anayeishi kwenye eneo la mtaa, Kijiji au kitongoji ambaye ana kaya au anaishi katika kaya au taasisi iliyopo katika eneo la kijiji,mtaa au kitongoji. Kifungu hiki hakikutamka bayana muda wa mtu kutambuliwa kuwa mkazi wa kijiji, mtaa ama kitongoji. Hivyo kinaweza kutoa mwanya kwa raia yeyote mwenye nia ovu au wahamiaji haramu kujiandikisha na kupiga kura.

      1. Mapungufu ya kiuchapaji kwenye Majedwali na Fomu

Tumebaini mapungufu ya kiuchapaji kwenye majina ya kanuni ambayo pia yameathiri fomu zilizoambatanishwa, tunatambua kwamba baadhi ya fomu zitarekebishwa katika Halmashauri husika;

  • Fomu za matokeo hazina nafasi ya kutaja jina la kituo cha kupigia kura.
  • Fomu za uteuzi hazibainishi /kutambua watu wenye ulemavu  walioonesha nia ya  kugombea nafasi za uongozi.
  • Fomu za Mpiga kura hazina picha ya Mgombea, hali hii inaweza kuleta ugumu wa utambuzi wa mpiga kura kuchagua mgombea anaemtaka hasa kwa mpiga kura asiejua kusoma na kuandika.

Mapendekezo

  1. Tunapendekeza Waziri mwenye dhamana kuzielekeza mamlaka husika kufanya maboresho katika fomu za uteuzi, upigaji kura, na matokeo ya uchaguzi. Hususan Fomu ya matokeo ya uchaguzi kutaja jina la kituo la kupiga kura.
  2. Wadau wa uchaguzi wa serikali za mitaa watoe msaada na ushirikiano ili kuhahikisha watu wenye ulemavu wanashiriki kikamilifu katika uchaguzi.
  3.  Mamlaka ya uchaguzi, Msimamizi wa uchaguzi, Msimamizi msaidizi wa uchaguzi na Msimamizi wa kituo watoe msaada na ushirikiano ili kuhakikisha watu wenye ulemavu wanashiriki kikamilifu katika uchaguzi.
  4. Katibu Mkuu ofisi ya Rais TAMISEMI akasimu mamlaka ya kutoa vibali ya kuangalia uchaguzi na kuendesha elimu ya mpiga kura kwa Msimamizi wa uchaguzi ngazi ya Halmashauri.
  5. Baada ya uchaguzi, Waziri mwenye dhamana azielekeze Halmashauri zote nchini kuandaa na kutoa taarifa ya uchaguzi ya serikali za mitaa kwa umma ikiainisha pamoja na masuala mengine upigaji kura, matokeo, ushiriki wa makundi maalum (vijana, wanawake na walemavu).
  6. Sanduku la kupigia kura liwekwe mahali ambapo watu wenye mahitaji maalum wanaweza kulifikia kwa urahisi.
Asasi za Kiraia Wanachama wa TANGO, TUCTA na CCT na sekta ya AZAKI Tanzania inaitaka SADC kuchukua hatua za haraka juu ya Ukatili unaofanywa dhidi ya watu wa mataifa mengine nje ya nchini Afrika Kusini.

Kuibuka kwa ukatili wa hivi karibuni nchini Afrika Kusini ni suala la kutia huzuni kubwa kwa nchi hiyo, kanda yote ya SADC na bara la Afrika kwa ujumla. Kwa bahati mbaya mashambulizi haya mapya  yaliyolengwa dhidi ya watu wanaotazamwa kama “wageni” sio matukio ya nadra yanayofanywa na wahalifu wachache. Sasa ni wazi bila kupinga kuwa hali ya kibaguzi dhidi ya waafrika wenzao imeongezeka miongoni mwa raia nchini Afrika Kusini, jambo ambalo linakinzana na Sera za SADC zinazohimiza umoja, ushirikiano, usalama na uhuru wa raia kusafiri na kufanya shughuli za kiuchumi katika nchi wanchama ili mradi wanazingatia sheria na taratibu zilizokubalika ndani ya SADC. Soma zaidi (PDF):

Wanachama wa mtandao wa Policy Forum wanaounda kikundi kazi cha bajeti (BWG) wameishauri serikali kuboresha sekta ya kilimo na ufugaji ili nchi iweze kufikia azimio lake la kuhakikisha inafikia uchumi wa kati wenye kuchagizwa na viwanda. Hayo yamesemwa tarehe 4 Mei 2019 Jijini Dodoma ambapo wanachama hao walikutana na wabunge wa kamati ya bajeti na mtandao wa kupambana na rushwa wa afrika tawi la Tanzania (APNAC-TANZANIA).

Akitoa wasilisho mbele ya wabunge, Ezekiel Semwa kutoka ANSAF (mwanachama wa PF na mjumbe wa BWG) alieleza kuwa sekta ya kilimo pekee huchangia pato la taifa kwa asilimia 30, ikiwa mifugo huchangia asilimia 6, huku asilimia 65 ya ajira nchini zikitengenezwa na sekta ya kilimo na sekta ya mifugo inategemewa na watu zaidi ya milioni 27. Alisisitiza kuwa sekta hizi huchangia zaidi ya asilimia 65 za malighafi ya viwandani nchini na hivyo ni muhimu sana katika kuifikisha Tanzania kwenye njozi ya Maendeleo 2025 ya kuwa na uchumi wa kati (Tanzania ya Viwanda).

Semwa alitanabaisha kuwa pamoja na umuhimu mkubwa wa sekta hizi, changamoto lukuki zimekua zikiathiri maendeleo yake. Changamoto hizo zikiwa kama ufinyu wa bajeti na kutopatikana fedha kwa wakati, ukosefu wa pembejeo zenye ubora, ukosefu wa uwekezaji katika utafiti na mafunzo, upungufu wa huduma za ugani, utitiri wa kodi, miondombinu duni na Kutokuwepo kwa mipango ya matumizi bora ya ardhi.

Akifafanua kuhusu changamoto za sekta ya kilimo, Semwa alisema kuwa kutoipa sekta ya kilimo kipaumbele kumeifanya sekta hii ikue kwa wastani wa chini ya asilimia 3 kwa mwaka huku takribani bilioni 413 zikitumika kuagiza mafuta ya kula kutoka nje ya nchi. Alisisitiza kuwa uagizwaji wa maziwa kutoka nje ya nchi hupoteza fursa za ajira takribani 68,000 kwa mwaka, hii inatokana na uzalishaji hafifu wa viwanda vya maziwa chini ambavyo huzalisha asilimia 30 kutokana na kutopata malighafi za kutosha. Utafiti unaonesha kuwa kusipofanyika jitihada za makusudi za kuboresha sekta ya mifugo, ifikapo 2030 Tanzania itakuwa na upungufu mkubwa wa mazao ya mifugo.

Utekelezaji wa mwaka wa fedha 2018/2019 unaonesha kwamba halmashauri nyingi nchini hazitengi fedha kutoka mapato ya ndani, kwa mfano kiasi cha bilioni 8 zilikusanywa katika zoezi la kupiga chapa mifugo lakini haijulikanikani ni kiasi gani kilielekezwa katika kuendeleza mifugo. Semwa alisema serikali imekuwa ikiweka vipaumbele ambavyo ni muhimu sana kuendeleza sekta ya kilimo nchini lakini hukwamishwa na kiasi kidogo cha bajeti inayotengwa na inayotolewa kutekeleza vipaumbele hivyo.

Kikundi cha bajeti (BWG) kimeishauri serikali Kutekeleza mipango ya matumizi bora ya ardhi ili kupunguza migogoro ya wafugaji na wakulima na watumiaji wengine wa ardhi. Pia iongeze bajeti ya kuendeleza sekta ya kilimo kufikia asilimia 10 ya bajeti ya taifa na bajeti ya mifugo iwe walau asilimia 2.

Halikadhalika, wabunge wakiwa wajumbe wa mabaraza ya madiwani wahimize halmashauri kutenga fedha kutokana na mapato ya ndani kwa ajili ya kuendeleza sekta ya kilimo na pia wahimize ushiriki na uratibu wa wadau wote katika halmashauli zao ikiwemo ushirikiswhaji wa sekta binafsi.

Serikali haina budi kulinda wafanyabiashara wa ndani wanaowekeza katika sekta ya kilimo kwa kuwajengea mazingira wezeshi ya kisera ikiwemo kutoza kodi kubwa kwa bidhaa kutoka nje. Serikali ipitie sera ya mifugo ya mwaka 2006 na kuirekebisha kwani haiendani na dhima ya nchi ya kuimarisha viwanda. Uboreshaji wa sera hiyo utawezesha uwepo wa mazingira wezeshi yanayohakikisha ulinzi na manufaa kwa wadau muhimu wakiwemo wazalishaji na wawekezaji wadogo.

Akihitimisha semina hiyo, Mwenyekiti wa Kamati ya Kudumu ya Bunge ya Bajeti Mhe. George Simbachawene aliishukuru PF kwa kuratibu semina hiyo ambayo imekuja muda muafaka ikizingatiwa bado Serikali haijasoma bajeti ya kilimo na mifungo, hivyo, maudhui yaliyotolewa na kikundi kazi yameongezea ujuzi wabunge wa kutoa mapendekezo ya kuboresha sekta ya kilimo na ufugaji. Hata hivyo alisisitiza kuwa mara nyingine ukosefu wa fedha unaweza usiwe ni changamoto pekee inayofanya sekta hizo zisitoe mchango mkubwa kwenye uchumi bali ukosefu wa uratibu bora wa fedha zinazotolewa unaweza kudunisha sekta ya kilimo na ufugaji na hivyo kushindwa kuleta mabadiliko ya kiuchumi yanayohitajika

 

Ubalozi wa Uswisi hapa nchini kupitia Shirika la Maendeleo na Ushirikiano la Uswisi SDC umezindua awamu ya tatu ya programu ya uwajibikaji wa kijamii (Social Accountability Programme - SAP) ambayo inachangia kuziwezesha asasi za kiraia (AZAKI) zinazofanya kazi ili kuboresha uwajibikaji nchini Tanzania.

Uswisi ina nia ya kuchangia zaidi katika kuimarisha utendaji kazi na uwajibikaji wa mamlaka za umma ili zitoe huduma bora kwa wananchi. SDC itachangia shilingi bilioni 18 kwa kipindi cha miaka minne ijayo kwa asasi kadhaa za kiraia ikiwa ni pamoja na Foundation for Civil Society (FCS), Policy Forum, na Twaweza.

Ubalozi wa Uswisi unashirikiana na asasi hizi ambazo zinahusika na uanzishwaji na usimamizi wa sera za maendeleo ili kuboresha maisha ya mwananchi wa kawaida. Uswisi inaamini kwamba asasi za kiraia ni moja ya wadau muhimu kwa nchi ya Tanzania ili kufikia malengo yake ya Dira ya Maendeleo ya Taifa 2025.

Programu hii ya SAP ni sehemu ya michango kadhaa ya Uswisi kwa Tanzania katika kuimarisha masuala ya uwajibikaji. Uswisi tayari ina ushirikiano wa muda mrefu na Taasisi ya Kuzuia na Kupambana na Rushwa (TAKUKURU) katika kuimarisha uwezo wake wa uchunguzi. Uswisi pia inachangia mpango wa Utawala bora wa Fedha (Good Financial Governance GFG programme) unaotekelezwa na shirika la Kijerumani la GIZ. Programu hii inafanya kazi ya kuzijengea uwezo na kutoa msaada wa kiufundi kwa Ofisi ya Mkaguzi na Mdhibiti Mkuu wa Serikali (CAG), Ofisi ya Mkaguzi Mkuu wa Ndani na halmashauri za wilaya ili kuwezesha utawala bora wa fedha na kuongeza ukusanyaji wa mapato ya ndani.

Uswisi imekuwa ikichangia miradi mbalimbali ya maendeleo nchini Tanzania tangu miaka ya 1960 na inaendelea kutoa karibu shilingi bilioni 51 kila mwaka kusaidia sekta za afya, ajira na mapato, na utawala bora.

Kuhusu FCS

FCS ni taasisi inayotoa ruzuku na kuzijengea uwezo asasi za kiraia  nchini. FCS inatoa ruzuku na kuzijengea uwezo kwa wastani Azaki 150 kila mwaka katika maeneo
 muhimu yaliyopewa kipaumbele. Kwa habari zaidi: http://thefoundation.or.tz/ 

Kuhusu Policy Forum

Policy Forum ni mtandao wa kitaifa wa utetezi wa sera ulio na wanachama kutoka Azaki 79 unaofuatilia matumizi ya rasilimali za umma katika sekta mbalimbali. 
Kwa habari zaidi: https://www.policyforum-tz.org/ 

Kuhusu Twaweza

Twaweza ni asasi ya Afrika Mashariki inayohusika na kuimarisha ‘utashi wa wananchi’. Twaweza inafanya kazi ili kuwezesha sauti za wananchi kuchukuliwa kwa uzito katika kufanya maamuzi na kuonyesha kuwa wananchi wana uwezo wa kutatua matatizo yao wenyewe. Kwa habari zaidi: https://www.twaweza.org/

Pages

Marejeo ya Mkukuta

Social Media

We are on Facebook!


drupal hit counter